Friday, October 31, 2003

JSTL Yaratıcısı İle Mülakat

(JSL yaratıcısı Shawn Bayer ile mülâkattan alınmıştır).

Bize kendinizden ve şu anda uğraşmakta olduğunuz projeden bahsedermisiniz?

Yale üniversitesinde araştırmacı programcı olarak çalışıyorum. Bir şekilde Apaçe Yazılım Vakfı ve Java Birlik Süreci'ne dahil oldum. Şu anda JSP standart etiketleri (JSTL) teknolojisinin referans yazılım lideriyim. Bu yazılımı Java Birlik Süreci altında gerçekleştiriyoruz. Manning kitabevi altında 2 kitap yazdım; biri Web Development with JavaServer Pages, öteki JSP Standard Tag Library adlı kitap, yani JSTL.


JSTL Nedir?

JSTL, standart etiket kütüphanesidir. Bildiğiniz gibi, JSP altında anlık değişen türden içerik konabiliyor. Mesela programcık (scriplets) kullanabilirsiniz, ama herkesin bildiği gibi programcık ile sayfa yazdığımız zaman, içeriği işlem mantığından ayırmak zor oluyor. Sayfaya bakıyoruz, bir metin, bir Java kodu, tekrar HTML, tekrar Java, yani tam bir keşmekeş. Alternatif yöntem etiket kütüphaneleri, yani ihtiyaca özel (custom) etiketler idi. Etiket kütüphaneleri uzun süredir aramızdalar, değişik şirketler değişik kütüphaneler çıkardılar, Apaçe'den de bazı kütüphaneler geldi. JSTL atılımı bu bütün dağınık olan kütüphanelerin ortak bir temsilini çıkartıp standart bir etiket dilini ortaya koymak idi. Böylece, mesela içerik yazan görsel tasarımcılar tek bir etiket dili öğrenebilirler, ve her J2EE uyumlu servis ortamında kullanabilirler. Dil standart olunca, standarta uyan Uygulama Servisleri arasında bir rekabet çıkabilir, bunun sonucunda daha etkin yazılımlar ortaya çıkacaktır. Ya da, benim yazdığım gibi genel etiket konularında artık bir kitap yazılabilir, çünkü üzerinde mutabakat kurulmuş olan tek bir dil vardır.

JSTL JSR (Java Tarifname İsteği) ile Apaçe arasındaki ilişkiyi anlatabilir misiniz?

JSR süreci Java Birlik Süreci altındadır. Bütün öteki JSR'lar gibi (mesela J2ME, J2EE) birlik altındaki şirketler, uzmanlardan aldığı yorumlar ile ilerler. Benim yönettiğim Referans Yazılımı, Apaçe altında sürmekte. Yani JSTL tarifnamesinin 'gerçekleştirimi' Apaçe altında yapılıyor, aynen JSP/Servlet tarifnamesinin kodlamasının Apaçe altında Tomcat ile yapıldığı gibi. Yani ortada herkesin kodlama yapabileceği bir standart var, biz bu kodlamalardan sadece biriyiz. Ama referans olarak ilkiyiz. Standart kavramının güzel tarafı burada: Yazılımın gerçekleştirme safhası değişik şirketler tarafından yapılabileceği için, rekabet sayesinde daha çok iyi ürünler ortaya çıkabiliyor.

Apaçe'nin Sun ile özel bir ilişkisi var gibi gözüküyor... Bu ilişkiden biraz daha bahsedebilir misiniz?

Evet, hakikaten prensip olarak düşünürseniz Sun'ın JSTL için niye IBM ya da BEA gibi büyük 'ticari' şirketleri seçmediği biraz garip gelebilir. Fakat Apaçe'nin şimdiye kadar gerçekleştirmiş olduğu serbest yazılımlara bakarsanız, Apaçe Web Sunucusu ya da Tomcat gibi büyük, ve çok başarılı olmuş olan projeler görürsünüz, normal olarak bu yazılımlar etrafında büyük bir kullanıcı gurubu oluşuyor. Böyle bir kullanıcı gurubu, JSTL için uygun bir ortamdı zannediyorum. Ben bu kararın yapıldığı seviyede olmadığı için sadece tahmin edebiliyorum, fakat Apaçe etrafındaki kullanıcı gurubuna bir örnek vermem gerekirse; Şahsen Apaçe etiket kütüphanesi daha beta seviyesinde iken, etrafında birçok kullanıcı vardı. Ben de bu ilk kullanıcıların sorularını İnternet üzerinde cevaplıyordum, vs.. Tabii bu ileride yazacağım kitap için birçok soru/cevap topladım, yani böyle bir şeyi yapabilmem bile Apaçe etrafında nasıl büyük bir topluluk olduğunu gösteriyor.

JSTL amacı nedir, ve hangi problemleri çözmek için ortaya çıkmıştır?

Ee evet, daha önce belirttiğim gibi JSTL etiketlere bir standart getirmek görevini güdüyor, yani oluşum olarak şu an JSP teknolojisi ile alâkadar olan şirketlerin ve kullanıcıların ortak mutabakatını temsil ediyor. JSTL'in hedef gurubu sayfa içerik yaratıcısı, arka plan Java kodlayıcısi değil. İçerik yaratıcısı derken, belki de program yazmayı bilmeyen, ya da sayfa yaratırken program yazması gerekmemesi gereken kişilerden bahsediyorum. Ayrıca içerik yaratıcısı derken bir projede oynanan bir rolden bahsediyorum, özel bir kişiden değil. Genel hatları ile belirtmek gerekirse, JSTL, JSP'yi yepyeni bir guruba tanıştırıyor. Kitabımda örneklerini tekrar tekrar gösterdiğim gibi, aslında 'tamamen' JSTL kullanarak bütün bir uygulamayı baştan sona yazabilirsiniz. Tabii büyük bir yazılım ile uğraşıyorsanız bu kod bakımı açısından iyi bir mimari seçim olmayabilir, herhalde bu şekilde yazılım mimarları JSP içinde fazla işlem mantığı istemezler. Fakat teknolojinin bunu mümkün kılacak silahları 'sağladığını' belirtmek için bunu söyledim. Mesela kitabımda örnek olarak verdiğim bir portal uygulaması var. Ayrıca bir ileti sistemi, takvim, gibi örnekler var. JSTL çok esnek bir teknoloji, ve programcı olmayanlar için de yararlı. Programcı olanlar için bile yararlı bazı soyut temsiller bulunuyor. Hala arada sırada, bana içinde çalıştığım üniversiteden sayfa yazmam için istekler geliyor, o yüzden JSTL içindeki bu özellikler benim çok işime yarıyor.

JSTL'in ilginç bazı özellikleri nelerdir?

Tipik bir JSP uygulaması için lazım olan sorunların cevabı JSTL'de bulunabilir. Mesela, şartsal mantık için etiketler var. Ya da bir liste üzerinde döngü ile elemanları ziyaret edebilen sözdizim mevcut. JSTL, Java Collection arayüzünün sağladığı her nesne ile konuşup, elemanlarını ziyaret edebilir. JSTL'i metin formatlama için, ya da milletlerarası kişiselleştirme için kullanabilirsiniz. Veri tabanına direk erişebilen etiketler bile var; tabii bu özellik bazı ortamlarda tepki yarattı (sayfanın veri tabanına erişmesi kötü olarak bilindiğinden) fakat ufak ve orta ölçekli mimarilerde, ya da, içerik için gereken bazı bilgilerin bazen veri tabanında olması sebebiyle bu özelliğin olması bana göre iyi oldu. Mesela kullanıcının sayfasını kişiselleştirmesi sonucunda, ne bileyim, renk tercihi mesela veri tabanında olabilir. Bu gibi bir bilgiyi almak için bazıları koskoca bir katmandan geçmeden bu bilgiyi almayı tercih edebilirler.

Ayrıca JSTL, XML işlememiz için bile bazı etiketler içeriyor. Bu açıdan XSLT'ye rakip bile sayılabilir. Tabii JSTL, XSLT ile birbirini destekler halde de çalışabiliyor, mesela JSTL sayfası içinden XSLT değişimlerini tetiklemek gibi. Fakat buna ek olarak, XML içinden aranan metni çekip çıkartabilecek ve içerik üzerinde kullanabilecek JSTL etiketleri var. Böyle olunca, JSTL ile bir şablon oluşturuyorsunuz, sonra işte şuraya XML'den gelen bilgi döngü ile açılarak yazılabilir diyebiliyorsunuz, vs. JSTL üzerinde bütün bunları yapmamızı sağlayan bir deyim dili var. Kıyasla, JSP'yi programcı olmayanların kullanması çok zordu. Birazcık Java bilmeyenlerin JSP kullanması imkansıza yakındı. Mesela, oturum sınırı nedir, ya da istek nesnesi üzerinden bilgiyi nasıl alabilirim gibi.. JSTL deyim dili ile, Java bilmeden, sayfaya gelen bilgiye erişmeniz mümkün olabiliyor. İstek nesnesine erişmek için basit bir sözdizim yaterli oluyor. Deyim dili bütün etiketleri birarada tutan tutkaldır: Mesela bir etiket ile bir numarayı tarayıp, sonucu sınırsal değişken üzerine koyabilirsiniz, sonra başka bir yerde bu değere erişip başka bir işlem yapabilirsiniz.

XSLT'nin problemleri sizce nedir?

Şimdi belirteceğim görüş herkes tarafından ne kadar benimseniyor bilmiyorum ama, hafiften benim 'ufak' bir isyan çığlığım haline dönüştü. Çoğu kullanıcı için XSLT'nin kabul edilmez durumda. Zaten genelde işlevsel dilleri sevdiğimi söyleyemem, (XSLT bir işlevsel dildir). Akademik ortamda olmam yüzünden bu garip gelebilir, çünkü LISP ya da Scheme yerine gördüğünüz gibi Java'yı tercih ediyorum. Ama Java'nın başarısını bakacak olursak öteki insanlarda bu tercihi paylaşıyor demektir. Eğer bilgisayar dillerinin mimarisini biliyorsanız, şöyle bir tanım yapılabilir. Java ve JSP mecburi işlemsel bir dildir. "Şu, şurada, şu şekilde olacak" gibi tanımlar yapar. Işlevsel diller der ki "şu ve şu gibi kalıplar için, şöyle davran". Fakat problem şurada: İçerik üreten kullanıcılara bu kavramlar çok yabancı geliyor. Ayrıca, döngüler, koşulsal ibareler kullanamamak veriyi göstermemizi zorlaştırıyor.

Deyim dilinden biraz bahsedebilir misiniz?

Deyim dili, Java kullanmadan veriye ulaşmanın bir yoludur. İçerik üreticisi, Java'dan daha basit olan bu dili kullanarak sayfa yaratabiliyor. Javascript'ten ve alternatiflerinden bile daha basit. Her ortamın değişik bir deyim dili gerektirebileceğinden hareketle, bize bu deyim dilini nasıl seçtiğimizi soruyorlar. Bu soruya cevap, JSP'nin zaten kullanıldığı ortama en çok lazım olan deyim dilini bulduğumuz olacaktır. Yani, şu anda veriyi içerik olarak göstermesi gereken, ama Java programlamayı bilmesi gerekmeyen kimseler... Her lazım olan şey için yeni etiket deyim diline eklemedik, yeterli derecede bir alt sözdizim ile yetindik. Daha fazlası için zaten Servlet/JavaBean üzerinde birçok şey yapmak mümkün. Ya da özel etiket yazılabilir. Burada anahtar, mesela başkalarının yazdığı sayfaya bakım yapmak için çağırılabileceğiniz, böyle bir durumda herhangi bir dilin %20'sini bilmeniz yetmezdi. JSTL'in tamamı, bazı dillerin %20'sinden azdır. Mesela, oturum üzerinde olan kullanıcı nesnesinin adres değerine şöyle erişebilirsiniz: session.kullanici.adres ve etrafına $ işareti koyarsınız olur biter. Java ile session.getAttribute diyecektik, vs, tabii yanlış yapma ihtimali var, ve bir Java hatası olsa, içerikçinin hatayı düzeltecek Java'sı yok.

Ama sonuçta bir dili, başkası ile değiştirmiyor musunuz? Fark nerede?

Evet, sonuçta bütün diller ortak kavramları paylaşır. Fakat deyim dillerinin avantajı, işlem çağırma, Java tipleri, istisna hallerini bilmemize gerek bırakmaması. Örnek olarak, bütün istek (request) bildirgeçleri JSTL sayfasına String (metin) olarak gelir, eğer bu bilginin üst sınırlarını falan gösterecek olsak, bir sayı gerekir, vs, bütün bu dönüşümleri JSTL otomatik olarak yapar.

Bir şirket yazılımı içinde JSTL, genel mimari içinde nasıl yeralır?

JSTL, Java Collection arayüzlerini kullanmak için yazıldığı için, arka planda ne olduğu farketmez. Arkada Servlet, Bean'ler, ya da EJB olabilir, JSTL için bunlar önemli değildir. Model 2 MVC'ye bile JSTL rahatça uyabilir; Struts yakında JSTL'i içine dahil edecek. Herhangi ölçekte bir uygulama için JSTL kullanılabilir. Fakat belirteyim: JSTL'in özellikle küçük ve orta ölçek için kabul edilir olması için de özen gösterdik, bence Web uygulamalarında kronik gördüğüm bir sorun, üzerlerinde 'aşırı mühendislik' yapılmış olması.. Yani basit şeyler için muazzam çetrefilli tasarımların getirilmiş olması..



J2EE projelerinin en çok yaptığı hata nedir?

Benim özel görüşüm aşırı mühendislik büyük bir sorun. Çoğu internet ve şirket yazılımları, insanların anlaması için çok zor bir halde, ve bu büyük bir problem. Aşırı mühendisliğin en bariz kaynağı, vaktinden önce yapılmış eniyileştirme, yani, daha bir problem ortaya bile çıkmamışken o probleme göre tasarımlar yapmış olmak. Nesne havuzları (object pool) harika bir örnek. Her nasılsa, herhalde çok kötü olan örneklere bakarak, insanlar çok fazla nesne yaratıldığını görmüşler ve güya çöp toplama (garbage collecting) dayanılmaz bir problem. Ve bu sözde soruna çözüm olarak öteki metodlara bakmışlar, mesela veri tabanı bağlantısının havuzlanması gibi. Fakat bu öteki alanlardaki özkaynak gerçekten değerli, yani, veri tabanının az bir sayıda olan tavan bâglantı sayısı var canım! Bu nesne havuzcuları, gittiler nesneleri havuzladılar, bilmiyorlardı ki Sun'ın anında derleme teknolojisi yeni nesne yaratmakta çok hızlı. Sonuçta ne oldu, elimizde 'olmayan bir sorun' için eniyileştirilmiş bir kod var. Belki normalden 'azıcık' daha iyi performans gösteriyor, ama işte o kadar. O arada, kaynak kodun anlaşılması muazzam zorlaşmış, ve tabii ki bakımı bir o kadar zorlaşmış.

JSTL bir proje içinde işbölümü için nasıl faydalar getiriyor?

Genelde etiket kütüpleri, ve özellikle JSTL'in getirdiği fayda soyut kavramlarla oynayabilmektir. JSTL'in programcıklara olan üstünlüğü budur. Tabii bizim sektörün en önemli özelliği, soyutluk seviyesini kaldırarak işimizi azaltmak! (İdareciler de işi başkasının üzerine yıkarlar :) ). Sonuçta JSTL detayları, bu detayları görmesi gerekmeyen içerikçilerden saklayarak işlerini kolaylaştırır. Soyutlamanın ana fikri budur. Böylece proje içinde bazıları iş mantığı yazabilir, başka birisi bu mantığı nesne modeli üzerine koyabilir, ve bu model üzerinden gerekli bilgiyi Iterator nesnesi ile JSTL sayfasına afişe edebilir.

No comments: